Wat veel mensen niet weten, is dat knotwilgenrijen vroeger ontstonden doordat men dikke takken in de grond klopte als weidepaal. Die palen begonnen opnieuw te wortelen en uit te lopen en werden om de paar jaar geknot. Zo ontstonden de karakteristieke rijen knotwilgen die vandaag zo sterk verbonden zijn met ons landschap. Een mooi voorbeeld van hoe functioneel gebruik en ecologie vroeger vanzelf hand in hand gingen.

Onderzoek toont aan dat de wilg qua natuurwaarde op nummer 1 staat. Meer dan 450 insecten zijn afhankelijk van de wilg voor voedsel, dat is zelfs meer dan onze inheemse eiken. Wilgen behoren tot de eerste bloeiers in het voorjaar en vormen daardoor een onmisbare voedselbron voor vroege bestuivers zoals bijen en hommels, die na de winter op zoek zijn naar nectar en stuifmeel. Het is een echte sleutelsoort voor onze biodiversiteit en daarom mogen ze niet ontbreken in je tuin. Door een wilg te planten, geef je niet alleen vorm aan je tuin, maar ondersteun je een volledig ecosysteem.

Er zijn tal van wilgensoorten elk met hun eigen karakter, de Salicaceae is een plantenfamilie met 300 soorten wilgen, waarvan er 10 inheems zijn. Elke soort heeft zo zijn eigen kwaliteiten: de ene blinkt uit in ecologische waarde, de andere in gebruiksmogelijkheden. Samen vormen ze een veelzijdig palet voor wie met levende materialen wil werken. We zetten de belangrijkste inheemse wilgen hier even op een rij naargelang hun functie/waarde:

Wilgenhout is uiterst geschikt voor vlechtwerk. Het jaarlijkse snoeien van wilgentenen levert een overvloed aan soepel en sterk materiaal op dat perfect is voor het maken van manden, borderranden, plantensteunen of andere kleine tuinelementen. Perfect voor kringlooptuinieren: wat je snoeit, kan je zo opnieuw een functie geven in de tuin. Ik volgde een paar workshops en ben apetrots op mijn zelfgevlochten ‘manden’. Werken met wilg is een echte ambacht en ook rustgevend. Je staat als het ware in verbinding met natuurlijke materialen en met het ritme van de seizoenen. Vlechten kan het hele jaar door, maar je moet wel de wilgentenen in water laten weken zodat ze flexibel blijven.

Het unieke aan wilgen is hun enorme groeikracht en flexibiliteit. Hun takken kunnen eenvoudig worden gestekt en wortelen makkelijk. Net dankzij deze eigenschap kan je er levende structuren mee creëren in je tuin. Een wilgentunnel of ‘wiglo’ ben je allicht al eens tegengekomen, maar ook een wilgentunnel of gekruiste haag is een leuke en speelse manier om een levende structuur in je tuin te brengen. Levende wilgenstructuren maak je met vers materiaal tussen november en februari, zodat ze makkelijk wortel schieten. Deze structuur is ook nooit af, want die leeft, groeit, beweegt, verdicht, het is een dynamisch proces.

Ik maakte net ook een ‘habitat tripod’ van schietwilg, een soort miniprieeltje voor de biodiversiteit, met klimmende siererwten, grote kaardebol errond alsook wilde bloemen. April is al wat laat dus allicht wortelt deze wilgentenen niet meer, maar het is wel ideaal als steun voor klimplanten. Met de restjes maakte ik kleine bundels waar ik dan weer een insectenhoekje mee kan creëren. Natuurlijk en circulair tuinieren op een trage, tastbare en eenvoudige manier. Je moet het zeker zelf ook eens proberen. Voor meer inspiratie en tuinstructuren, raad ik je aan onze webinar ‘kringlooptuinieren’ aan te schaffen. Plezier gegarandeerd.